Tütündeki kota uygulaması ve pamuktaki destek sisteminde yaşanan sıkıntılar, Ödemişli çiftçileri alternatif üretim olarak süs bitkilerine yöneltti. İhracat için harekete geçen ilçe, dünyada 200 milyar dolarlık pazarı bulunan süs bitkileri sektöründe iç piyasada önemli bir yere sahip.
Ödemiş, dünyada sayılı üretim ve ihracat merkezlerinden biri olmak için üretimdeki avantajlarının ardından pazarlamaya ağırlık verecek. Küçük Menderes Nehri’nin getirdiği alüvyonlar ve iklim nedeniyle dünyadaki en verimli 3 ovadan birisi olarak kabul edilen ilçe, Türkiye’de 400 milyon doları bulan üretimin yarısını karşılıyor. Organize ve standartları yükseltilmiş bir üretimle Ödemiş’teki üretimin 1 milyar doları bulabileceği belirtiliyor.
Ödemiş Süs Bitkileri Üreticileri Birliği Başkanı Muammer Ardıcak, Küçük Menderes Havzası’nda yaklaşık 7 bin üreticinin bulunduğunu ve Ödemiş’in de bunun merkezi olduğunu kaydetti. Tütün ve pamuk gibi geleneksel tarım ürünlerinden gelir elde edemeyen çiftçilerin alternatif ürün arayışları sonucunda süs bitkilerine yöneldiğine dikkat çeken Ardıcak, yaklaşık 10 yıldır ilçede bu alanda yoğun olarak üretim yapıldığını ve önemli bir gelişmenin kaydedildiğini ifade etti.
Ardıcak, Türkiye’nin süs bitkileri ve peyzaj ürünleri pazarının büyüklüğünün 2 milyar dolar olduğu bilgisini vererek, bu rakamın 600 milyon dolarlık kısmını süs bitkilerinin oluşturduğunu anlattı. Ardıcak, “Süs bitkilerinde Ödemiş ve Küçük Menderes Havzası başta olmak üzere Yalova, Kestel (Bursa), Sakarya, Adana ve Mersin gibi bölgelerinde küçük çaplı üretimler de dahil yaklaşık 20 bin dönümde üretim yapılıyor. Bu üretimin 10 bin dönümü Ödemiş ve Küçük Menderes Havzası içinde yapılıyor” dedi.
Ardıcak, birlik olarak en alt gelir grubundaki üreticilerle en üst gelir grubundaki alıcıları bir araya getirdiklerini söyledi. Üreticilerin pazarlamayı iyi yapamadığı için parayı bugüne kadar aracıların kazandığını belirten Ardıcak, “Bizim işletmemizden 2.5 TL’ye çıkan bir bitki, nihai üreticiye 12-15 TL arasında satılıyor. Yine bizde 50 lira olan bir ağaç, 10 kat daha pahalıya satılabiliyor. İhalelere çiftçiler olarak giremediğimiz için ürünlerimiz aracılar üzerinden nihai tüketiciye gidiyordu. Kurduğumuz birlikle bundan sonra yurtiçi ve dışındaki tüm ihalelere gireceğiz” dedi.

Tanıtım ve sunum merkezleri kurulacak
Ödemiş Belediye Başkanı Bekir Keskin de ilçenin dünyanın sayılı üretim ve ihracat merkezlerinden birisi haline gelmesi için çalıştıklarını belirterek, geleneksel tarım ürünleri yerine dünya pazarlarında da yer edebilecek yeşil sanayi, süs bitkileri üretimini desteklemek üzere bir dizi proje hazırladıklarını kaydetti. Satış pazarlama sorunları yaşayan küçük üreticileri desteklemek üzere belediye olarak ilçedeki birliğe üye olduklarını anlatan Keskin, küçük üreticinin ürününü pazarlanması için aktif rol oynayacaklarını dile getirdi. Keskin, ayrıca Ödemiş’te üretilen süs bitkilerini tanıtmak amacıyla büyük şehirlerde geçici veya kalıcı tanıtım ve sunum merkezleri kurmayı hedeflediklerini belirtti.
Ödemiş’in süs bitkileri potansiyelini öncelikle iç pazarda, daha sonra ise dış pazarda değerlendirmek üzere yola çıktıklarını ifade eden Keskin, “Üretimi tamamladık. Üretimdeki avantajımızla artık sıra pazarlamada. Bizim müşterimiz şimdiye kadar bizimle oynuyordu. Bizden aldığı ürünü 1-2 ay sonra 3-4 misli fiyata satıyorlardı. Bundan sonra fiyatı belirleyen biz olacağız. Son alıcıyla satıcıyı bir araya getirmek istiyoruz” diye konuştu.
Keskin, Ödemiş’teki süs bitkileri üretimini kalıcı bir şekilde tanıtmak amacıyla ayrıca büyük bir arboretum (bitki müzesi) oluşturmak üzere girişimlere başladıklarını sözlerine ekledi.

600 MİLYON DOLARLIK PAZAR
Türkiye peyzaj ve süs bitkileri pazarının büyüklüğünün yaklaşık 2 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor. Bu rakamın 600 milyon dolarlık kısmını süs bitkileri oluşturuyor. Türkiye, yılda 200 milyon dolar civarında süs bitkisi ithalatı yaparken, 20 milyon dolar civarında ihracat yapıyor. Ödemiş ve Küçük Menderes Havzası başta olmak üzere Yalova, Kestel (Bursa), Sakarya, Adana ve Mersin gibi bölgelerde yapılan küçük çaplı üretimler de dahil olmak üzere Türkiye’de yaklaşık 20 bin dönüm alanda 4 bin 500 aile süs bitkileri üretimi yapıyor. Bu üretimin 10 bin dönümü Ödemiş ve Küçük Menderes Havzası içinde yapılıyor ve yaklaşık 1600 aile süs bitkileri üretiminden geçimini sağlıyor.

RAKİPLER İTALYA VE HOLLANDA
Sektörde küçük çiftçilerin yanı sıra büyük işletmeler de kurulmaya başlandı. Ankaralı işadamı Yalçın Daler, 3 yıl önce Ödemiş’te 2.5 milyon TL’lik yatırım yaptı. Daler, Türkmenistan, Azerbaycan, Kazakistan ve Gürcistan’a ihracat yapıyor. Irak pazarını beklediklerini ifade eden Daler, İtalyanların fason üretim teklifini kabul etmediklerini söyledi. Daler, Küçük Menderes Havzası’nın, süs bitkileri için en ideal yerlerin başında geldiğini belirterek, “Kış mevsiminde hiçbir bitki büyümez ama buradaki iklim nedeniyle bitkinin büyümesi sürüyor” dedi. Daler, yıllık 100 bin doların üzerinde ihracat yaptıklarını belirterek rakiplerinin İtalya ve Hollanda olduğunu kaydetti.

Ekonomik kriz bize yaradı
Panelde konuşan Ali Nedim Güreli, dünyada yaşanan ekonomik kriz sonrasında tarım sektörünün öneminin ön plana çıktığına dikkat çekerek, “Biz asıl krizi iki yıl önce küresel ısınma ile yaşamıştık. Bu nedenle krizlere karşı dirayetliyiz. Krizde gördük ki, önümüzdeki dönemde gıdanın önemi daha da artacak. Bugün bir çiftçi 2 ton ürün verip bir LCD televizyon alırken, ilerde gıda ihtiyacının ön plana çıkması ve kendi ürününün değerinin artmasıyla 500 kilo zeytin ile LCD alabilecek. Hiç ithalata girmeden, ihracatta ilk 100 firma arasında yerlerini alacaklar. İyi ki kriz oldu. Bu bize yaradı” ifadesini kullandı. Zeytin ve zeytinyağı sektörünün toplam cirosu itibariyle küçük bir sektör olduğunu dile getiren Güreli, ancak önümüzdeki dönemde gelişimin hızının daha fazla olacağını ifade etti. Güreli, “Kriz, yeni ekimler, hava koşullarının iyi gitmesi nedeniyle 3 yıl sonra daha iyi durumda olacağız. Türkiye olarak dünya ikincisi olacağız. Bunun için de yapmamız gereken üretmektir” dedi.

Zeytin insanı medeni yapar
Geçen dönemde UZZK ile görüş ayrılıkları yaşamalarına rağmen sektördeki her kesimin pazarın daha hızlı gelişimini arzu ettiklerini belirten Güreli, “Görüş ayrılıklarımız oldu. Ama ben bugün görüş ayrılığımız olan hiçbir şeyi konuşmayacağım. Bizim dargın olacak bir şeyimiz yok. Biz aynı kaptan yemek yiyoruz. Kendi içimizde suçlu aramaya başlamışız. Zeytin ağacı insanı medeni yapar. Ayrı görüşleri ayrı bir yere koyabiliriz, ama farklı konuları ele alabiliriz” diye konuştu.
Sektörde yaşanan tartışmalardan çok kalitenin arttırılması konusunda UZZK’ya sonuna kadar destek vereceklerinin altını çizen Güreli, “UZZK’ya başka yağların karıştırımasıyla kalitenin düşmesine neden olan tağşiş konusunda her kampanyayı sonuna kadar desteklememiz gerekiyor. Bu konuda birlik içinde olmak zorundayız” şeklinde konuştu.

Ürün artıyor lisanslı depoculuğu gündeme almalıyız
Mustafa Tan ise, Türkiye’nin dünya ikincilik hedefi için öncelikle pazarın talep ettiği iri zeytin çeşitlerinin dikiminin teşvik edilmesini önerdi. Tan, ileriki yıllarda üretim fazlası sorunun yaşanmaması için lisanlı depoculuk ve ürün borsacılığı konusunda da çalışmaların yapılması gerektiğini belirterek, “Modernizasyon, entansif tarım bu sektör için önemli. Stoklama üniteleri olanlara destek verilmeli. Kamu stoklama merkezleri kurulmalı. Stoklama kapasitemizin ne olduğunu bilmemiz lazım. Türkiye, zeytin sıkma kapasitesine ulaşılmıştır. Artık bu tesislere sınırlama konulması lazım. Paslanmaz çelik stoklama ünitelerine teşvik verilmeli. İç pazardaki tüketimi arttırmak zorundayız. Balıkesir, Aydın Manisa üçgeninde kümelenmeden zarar gelmez. Birlikten kuvvet doğar. Güç olduğumuz takdirde korkmamız lazım. Akhisar, domat zeytinine coğrafi işaret almak zorundadır. Bu ihmal edilmiştir” diye konuştu.
Zeytin ve zeytinyağını pahalı yiyoruz
Sofralık zeytin sektörünün pazarlamada yaşadığı en büyük sorunlardan birinin zincir marketler olduğunu söyleyen Ece Zeytinleri Yönetim Kurulu Başkanı Mustafa Gökalp, “Fakat pazarlama konusunda bizi en çok rahatsız eden konu maalesef zincir marketlerle ilgili ortaya çıkan sorunlardır. Ulusal zincirlerde zeytin ve zeytinyağı tüketiciyle buluşurken fahiş fiyatları bulmaktadır. Bu durum çiftçiden ve fabrikalardan kaynaklanmamakta, raf bedelleri, katılım payları fiyatları çok etkilemektedir. Bu durum maalesef tüketicinin zeytini ve zeytinyağını gerçek değerinde ve kalitesinde dolayısıyla daha az oranda tüketmesine neden oluyor. Yurtdışında da durum maalesef bu şekildedir. Fakat bizler üzerimize düşen görevi en iyi şekilde yapmalı, ülkemizi ve zeytin-zeytinyağımızı tanıtmalı tüketimi arttırmaya çalışmalıyız” dedi.